Overgangsklachten die bijna elke vrouw herkent

De meest voorkomende overgang klachten zijn een veranderende menstruatie, opvliegers en nachtelijk zweten, slecht slapen en klachten van de vagina. Daarnaast kun je last krijgen van onder meer vermoeidheid, stemmingswisselingen, gewichtstoename en pijnlijke spieren of gewrichten. Hieronder zetten we alle klachten voor je op een rij, en lees je wanneer het verstandig is om naar de huisarts te gaan.

Wat is de overgang eigenlijk?

De overgang is de periode van een aantal jaren rondom je laatste menstruatie. In die tijd verandert je lichaam van vruchtbaar naar niet meer vruchtbaar. Je eierstokken maken steeds minder hormonen aan, en dat merk je op allerlei manieren.

Lees ook: Wat is de perimenopauze en hoe lang duurt het? en Je hormonen tijdens de overgang

Je hoort er vaak verschillende woorden voor, dus even op een rij:

• Menopauze: je allerlaatste menstruatie. Gemiddeld gebeurt dat rond je 51e.
• Perimenopauze: de periode vóór de menopauze waarin je menstruatie verandert, tot een jaar na je laatste menstruatie. Meer hierover lees je in ons artikel over de perimenopauze.
• Overgang: de hele periode rondom de menopauze. Die kan ergens tussen je 40e en 60e beginnen.

Wil je alles weten over deze levensfase, kijk dan ook in ons dossier over de overgang.

Wat zijn de eerste signalen van de overgang?

Bij veel vrouwen begint het met een menstruatie die anders wordt. Dat zijn vaak de eerste signalen van de overgang, nog voordat er sprake is van opvliegers. Deze klachten in de pre-overgang (de perimenopauze) kunnen er zo uitzien:

• er zit meer of juist minder tijd tussen je menstruaties;
• je menstruatie duurt langer of korter;
• je bloedt heviger of juist minder;
• je krijgt nieuwe of andere pijn, zoals buikpijn, rugpijn of hoofdpijn rond je menstruatie.

Herken je dit? In het artikel Menstruatiepatroon verandert tijdens menopauze lees je er meer over. Ook Signalen van de overgang helpt je om te herkennen waar je staat.

Goed om te weten: zolang je nog onregelmatig ongesteld wordt, kun je nog zwanger worden. Gebruik daarom voorbehoedmiddelen tot een jaar na je laatste menstruatie.

Welke overgang klachten komen het meest voor?

Elke vrouw beleeft de overgang anders. Sommige vrouwen merken er weinig van, anderen hebben er flink last van. Dit zijn de klachten die het vaakst voorkomen.

Opvliegers en nachtelijk zweten

Opvliegers zijn de bekendste klacht: ongeveer 8 op de 10 vrouwen krijgt ermee te maken. Een opvlieger komt plotseling en duurt meestal een paar minuten. Je krijgt het ineens warm, je gezicht, hals en borst worden rood en je kunt flink gaan zweten. Dat kan ook ’s nachts gebeuren, waardoor je bezweet wakker wordt. Lees meer in ons artikel over opvliegen.

Slecht slapen en vermoeidheid

Word je ’s nachts wakker van opvliegers of zweten, dan slaap je minder goed. Dat heeft gevolgen overdag: je voelt je moe, somber of sneller geïrriteerd. Vaak zijn deze klachten dus een gevolg van de opvliegers, en niet een losse klacht.

Klachten van de vagina

Ongeveer 3 op de 10 vrouwen krijgt in de overgang last van de vagina. Denk aan jeuk, droogheid of juist meer afscheiding. Ook duurt het bij seks langer voordat je vagina vochtig wordt. Daardoor kan vrijen pijn doen, of heb je er minder zin in. Daarover gaat ook ons artikel Geen zin in seks bij menopauze?

Hevig bloedverlies

Een hevige menstruatie is in de overgang niet ongewoon. Verlies je veel bloed, dan kun je bloedarmoede krijgen. Je voelt je dan moe of duizelig. Bespreek dit met je huisarts, want soms zit er een andere oorzaak achter, zoals een vleesboom.

Welke andere klachten kun je in de overgang krijgen?

Naast de bekende klachten zijn er nog meer veranderingen die met de dalende hormonen te maken hebben. Je kunt last krijgen van:

• gewichtstoename;
• vaker een blaasontsteking;
• pijnlijke borsten;
• haaruitval;
• vaker migraine;
• dunnere, zwakkere botten (botontkalking).

Merk je dat de kilo’s er makkelijker aan vliegen? In Gewichtstoename en overgang lees je hoe dat komt en wat je eraan kunt doen.

Heb je in de overgang klachten aan je gewrichten?

Veel vrouwen merken rond deze leeftijd dat hun spieren of gewrichten stijver aanvoelen of pijn doen. Overgang klachten in de gewrichten worden dan ook vaak genoemd. Toch is het volgens artsen niet duidelijk of de overgang hier echt de oorzaak van is. Het kan ook te maken hebben met ouder worden of met andere veranderingen in je leven.

Wat wel helpt: blijf in beweging. Elke dag ongeveer een half uur bewegen, zoals wandelen, fietsen of dansen, is goed voor je spieren, je gewrichten en je botten. Ook genoeg calcium en vitamine D helpen om je botten sterk te houden. Heb je veel pijn of houdt het aan, overleg dan met je huisarts wat je het beste kunt doen.

Kan de overgang je stemming beïnvloeden?

Somberheid, angst, prikkelbaarheid en vergeetachtigheid worden vaak genoemd als overgangsklacht. Ook hier geldt dat niet duidelijk is of de overgang zelf de oorzaak is. Slecht slapen speelt in elk geval vaak een rol: wie weken achter elkaar slecht slaapt, wordt daar niet vrolijker van.

Heb je eerder een depressie gehad? Dan heb je in de overgang een grotere kans dat die terugkomt. Merk je dat je stemming verandert, neem dan op tijd contact op met je huisarts.

Wat is een vervroegde overgang en welke klachten horen daarbij?

Van een vervroegde overgang spreken we als je vóór je 40e in de overgang komt. Dat overkomt ongeveer 1 op de 100 vrouwen. De klachten bij een vervroegde overgang zijn grotendeels hetzelfde als bij een overgang op latere leeftijd, zoals een menstruatie die wegblijft of verandert, opvliegers en een droge vagina.

Een vervroegde overgang kan verschillende oorzaken hebben:

• een erfelijke aanleg;
• een behandeling met chemotherapie of bestraling;
• een operatie waarbij de eierstokken zijn verwijderd;
• heel soms een ontsteking van de bijnieren.

Vaak is de oorzaak niet bekend. Heb je overgangsklachten en ben je jonger dan 40? Maak dan altijd een afspraak met je huisarts.

Hoe lang duren overgangsklachten?

De overgang duurt een aantal jaren. Meestal nemen de klachten ongeveer 5 jaar na je laatste menstruatie af. Dat betekent niet dat je al die tijd elke dag last hebt: klachten kunnen komen en gaan, en verschillen sterk van vrouw tot vrouw.

Wel blijven er een paar dingen op de lange termijn belangrijk. In de jaren rond de overgang worden je botten zwakker en wordt de kans op hart- en vaatziekten iets groter. Gezond eten, voldoende bewegen en niet roken zijn daarom extra waardevol. Lees ook ons artikel over overgang en hartklachten.

Wat kun je zelf doen tegen de klachten van de overgang?

Je hoeft niet alles maar over je heen te laten komen. Een paar dingen die je zelf kunt doen:

• Beweeg elke dag ongeveer een half uur.
• Eet gezond en gevarieerd, met genoeg ijzer uit bijvoorbeeld volkoren producten, bladgroenten, gedroogd fruit en vlees, zeker als je veel bloed verliest.
• Zorg voor een goede nachtrust: ga op tijd naar bed en maak je slaapkamer rustig.
• Wees voorzichtig met alcohol; je kunt het beter laten staan.
• Pas op met kruidenmiddelen: artsen raden middelen als zilverkaars af, omdat ze de lever kunnen beschadigen.

Heb je veel last van opvliegers, dan kan je huisarts samen met jou kijken naar een behandeling. Hormoontherapie helpt vaak goed tegen opvliegers, maar heeft ook nadelen. In ons artikel over hormoontherapie in de overgang zetten we de voor- en nadelen op een rij.

Wanneer ga je met overgangsklachten naar de huisarts?

Bloedonderzoek kan niet vaststellen of je in de overgang bent; de uitslag is daarvoor te onbetrouwbaar. Je huisarts kijkt vooral naar je leeftijd en je klachten. Maak een afspraak als:

• je erg hevig menstrueert;
• je overgangsklachten hebt en jonger bent dan 40;
• je bloed verliest uit je vagina terwijl je al meer dan een jaar niet ongesteld bent geweest;
• je veel of heftige opvliegers of andere klachten hebt waar je last van hebt in je dagelijks leven.

Twijfel je? Bel dan gewoon even. Je huisarts denkt met je mee, ook als het ‘alleen maar’ de overgang is.

Veelgestelde vragen

Bronnen: Thuisarts.nl (NHG) – Ik ben in de overgang; Thuisarts.nl (NHG) – Ik wil goed omgaan met klachten door de overgang; De Gynaecoloog (NVOG) – Klachten van de overgang; De Gynaecoloog (NVOG) – Ik ben in de overgang